Dit artikel verscheen eerder in Perswijn #3 van 2026.
Aan de rand van het historische centrum van Alba, in monumentale panden gebouwd op de resten van de oude Romeinse stadsmuur, ligt la cantina van Pio Cesare. Sinds 1881 wordt hier prachtige wijn gemaakt, uit Barolo en Barbaresco, maar ook uit andere denominazioni van Piemonte.
Op een typerende dag in de late herfst – het motregent en is waterkoud – loop ik door het oude centrum van mijn geliefde Alba, de hoofdstad van Langhe, tussen Barolo en Barbaresco in. Ik ben op weg naar de Via Cesare Balbo, waar Pio Cesare is gevestigd, op de resten van de Romeinse stadsmuur. Er blijkt veel gaande, want tegenover de oude wijnmakerij wordt een nieuwe gebouwd, speciaal voor de vinificatie van witte wijnen, die nu al bijna 30% van de productie uitmaken. Tja, je kunt wel oud zijn en tradities in ere houden, je moet ook met de tijd mee, en die vraagt om witte wijnen. Eigenlijk is het wat Pio Cesare altijd heeft gedaan: behouden wat goed is, maar innoveren waar nodig.
Pio en Boffa
In 1881 startte de lokale ondernemer Cesare Pio zijn onderneming, met de productie van wat wijn uit de heuvels van Barolo en Barbaresco. Aanvankelijk ging de wijn vooral naar de familie, maar begin twintigste eeuw was Pio Cesare al een bloeiend bedrijf, dat zelf wijn bottelde – destijds zeldzaam – en exporteerde naar meerdere landen. Onder zoon Giuseppe zette de groei door en Pio Cesare werd een gevestigde naam in de regio. Giuseppe’s dochter Rosy trouwde met de jonge ingenieur Giuseppe Boffa, die voor Pio Cesare ging werken en het later overnam.
De volgende in lijn was hun jongste zoon, vernoemd naar zijn overgrootvader: Pio Boffa. Hij maakte Pio Cesare tot wat het nu is, een van de grote namen van de Italiaanse wijnwereld, mede door veel te reizen. Belangrijker nog was zijn besef dat investeren in eigen wijngaardbezit essentieel werd, en dat deed hij dan ook flink. Tegenwoordig heeft Pio Cesare, onder leiding van Pio’s dochter Federica Boffa en neef Cesare Benvenuto, zo’n 80 hectare wijngaarden in eigendom: een grote rijkdom, zeker vandaag de dag.
Huisstijl
Onder die wijngaarden zijn percelen in maar liefst tien verschillende MGA’s (zeg maar crus) van Barolo. Maar het begon allemaal in Barbaresco, met Bricco di Treiso. En ondanks dat Pio Cesare tegenwoordig drie topcuvées maakt uit individuele wijngaarden – Barolo Ornato, Barolo Mosconi en Barbaresco Il Bricco – hecht het bedrijf misschien wel meer waarde aan zijn generieke Barolo en Barbaresco. Dat zijn blends van wijnen van druiven uit diverse percelen in meerdere MGA’s en gemeenten van de DOCG Barolo en Barbaresco, waarmee de twee appellations hun faam hebben opgebouwd. Het was vroeger gewoon om weinig of geen wijngaarden te bezitten als producent, en dus druiven te kopen uit veel verschillende wijngaarden, om ieder jaar een wijn in een soort huisstijl te kunnen maken.
Het complete plaatje
Het resultaat van al het kelderwerk bij Pio Cesare en van de tijd die daarvoor wordt genomen, zijn Barolo’s en Barbaresco’s met een geweldige inhoud en balans. Ze zijn zeker niet fruitig, maar hebben goed fruit. Rulle, maar droge tannine. Intrinsieke kracht en grote lengte. Ze zijn anders dan heel klassieke Barolo, maar klassieker dan die van inmiddels verstokte modernisten. En ze kunnen ouderen. Kortom, voor mij benaderen ze vaak het complete plaatje. Dat is een groot compliment, maar mijn mening over de wijnen van Pio Cesare heeft zich langzaam maar zeker ontwikkeld, op basis van veel proef- en drinkmomenten.
Variatie in wijngaarden
Dat gaat allang niet meer zo gemakkelijk. Vanaf midden jaren 60 werden steeds meer druiventelers zelf producent. En tegenwoordig moet je een goed portfolio aan (oudere) wijngaarden in eigendom hebben om bij de top te horen en jaar in jaar uit goede wijnen te kunnen maken, zeker in deze tijd van klimaatverandering, met meer extremen. Vooral (bodem)water is een bepalende factor geworden, van extreme droogte in de zomer tot te veel regen in het late voorjaar of vlak voor de oogst. Dan is het handig om diverse wijngaarden te hebben op verschillende bodems, met daarin variërende hoeveelheden zand, kalk en klei. Zand is een voordeel in een natter jaar, klei bij droogte (kalk is overal wel en geeft kracht én verfijning).
Pio Cesare bezit die diversiteit, van Roncaglie in La Morra en Gustava in Grinzane Cavour (beide zanderig) via Ravera in Novello (meer klei) tot Ornato in Serralunga d’Alba (veel klei, weinig zand). Toch is er wel een zekere gemeenschappelijke deler: de meeste wijngaarden liggen op de zogenaamde Formazione di Lequio, een bodem van mergel met veel klei en kalk, met daarin dunne laagjes zand, die zich uitstrekt van het zuidoosten van Monforte d’Alba, door Serralunga en Grinzane (Barolo) tot in Treiso (Barbaresco).
Wijngaard
In de wijngaarden is alles gericht op hoge druivenkwaliteit en duurzaamheid. Pio Cesare gebruikt geen chemische gewasbescherming en monitort essentiële factoren als schimmeldruk met weerstations in de wijngaarden. Er zijn diverse cover crops geplant tussen de ranken, voor een gezondere bodem, maar ook om bijen en andere insecten aan te trekken en zo de biodiversiteit wat te bevorderen. Het hele jaar door wordt met hetzelfde team in de wijngaarden gewerkt. Voor geconcentreerde druiven wordt de opbrengst beperkt door een selectieve groene oogst en uitgekiend bladmanagement.
Vooral groot hout
Al sinds 1982 heeft Pio Cesare dezelfde keldermeester, Paolo Fenocchio, die met oenologisch advies wordt bijgestaan door Christophe Olivier uit Bordeaux. De fermentaties van Barolo en Barbaresco vinden plaats in roestvrijstalen en betonnen tanks, met maceraties die 25 tot 30 dagen duren, met piektemperaturen van meer dan 30 °C. Daarna gaan de wijnen op hout. Het gebruik van barriques was voorheen wat prominenter (30%), tegenwoordig gaat slechts zo’n 10% van de Barolo en Barbaresco in kleine vaten van Frans eikenhout. Het overgrote deel wordt opgevoed in traditionele grote vaten van Slavonisch eikenhout. Die opvoeding duurt minimaal 38 maanden voor Barolo en 26 maanden voor Barbaresco – dat schrijft de wet immers voor – maar Pio Cesare brengt de wijnen wat later uit. In december 2025, tijdens primeurproeverijen van de jaargang 2022, deed Pio Cesare niet mee en proefde ik op het domein 2021, de actuele jaargang (en we hebben al vaak geschreven hoe goed die is).
Mooie Chardonnay
Pio Cesare maakt veel meer dan alleen Barolo en Barbaresco. Er zijn goede wijnen van dolcetto en barbera, bijzondere blends met daarin pinot noir en Bordeauxdruiven en zelfs traditionele producten als Barolo Chinato en Vermouth di Torino. En zoals gezegd vormen witte wijnen al bijna 30% van de productie van Pio Cesare.
Het wit waarmee Pio Cesare het meest geassocieerd wordt is Piodilei. Deze Chardonnay, volledig gevinifieerd in deels nieuwe kleine houten vaten, ontstond in 1985 naar voorbeeld van Napa Valley Chardonnay, met als idee om ook complexe witte wijn te maken. De druiven kwamen oorspronkelijk alleen uit Bricco di Treiso, waar de hoogte van 400 meter helpt de frisheid van de druiven te bewaren. Tegenwoordig gaat er ook fruit uit Mosconi in, ook uit de hoge delen (380 meter). Ik moet zeggen dat ik soms het gevoel krijg dat topproducenten uit de Langhe zo’n ‘Bourgondische’ Chardonnay vooral voor de regionale markt maken – of soms zelfs voor zichzelf. Maar Piodilei vind ik al langer een heerlijke wijn, een vrij rijke Chardonnay met genoeg frisheid (geen malo), die gelukkig niet meer doet denken aan Napa Chard uit de jaren 80 en 90.
Verder zijn er een jongere, minder serieuze versie van Piodilei, genaamd l’Altro; een mooi opgevoede Sauvignon uit de Langhe genaamd Blanc en een keurige Gavi. Net toegevoegd aan het assortiment is een Timorasso Riserva uit de Colli Tortonesi, de herontdekte witte hoop. Ook daarmee geeft Pio Cesare aan dat het meespeelt in het eerste echelon.
Geproefde wijnen
- Barbaresco 2021 17 pnt Druiven afkomstig uit Bricco di Treiso, San Stunet, Bongiovanni en Rocche Massalupo. Prachtig fruit, rijpe rode kersen, mooi zoet, pruimen, wat rook, peper, fijn kruidig; goed fruit, heel fraaie korrelige tannine, vrij breed met genoeg zuren, lang, erg goed. Prijscategorie 10
- Barolo 2021 17,5 pnt Druiven afkomstig uit Ornato, Serra, Lirano, Briccolina, Mosconi, Ravera, Roncaglie, Gustava en Garretti. Compact, iets frisser dan de Barbaresco, mooi krachtig, peper, zoete zwarte kersen, pruimen, leer; goed fruit, mooie tannine, verpakte zuren, heel veel reserve. Prijscategorie 10
- Barbaresco Bricco di Treiso 2021 18 pnt Donkere kersen, mooi diep, rozemarijn, leer, granaatappel, wat bosbodem; heel intens, krachtige tannine, fijne warmte, krachtig en zeer lang. Prijscategorie 10
- Barolo Mosconi 2020 18 pnt Compact, heel jong, kersen, pruimen, fijn kruidig, sandelhout, beetje etherisch; mooi rijp, ook fris, mooie tannine, goede zuren, zeer lang, grote klasse. Prijscategorie 10
- Barolo Ornato 2020 18 pnt Kersen, pruimen, rozen, specerijen, mooi compact en rijp; krachtig, gelaagd, nog heel jong, geweldige tannine, zeer lang, heel veel reserve. Prijscategorie 10
- Nebbiolo 2022 16 pnt ‘Onze belangrijkste wijn in Italië’, aldus Silvio. Vrij donker van kleur, rijpe rode kersen, pruimen, niet gestoofd, fijn kruidig, amandel; goed fruit, niet te droge tannine, redelijke zuren, aardig lang, erg knappe wijn. Prijscategorie 9
- l’Altro 2024 15,5 pnt Chardonnay met 15% sauvignon blanc. Fijn tropisch fruit, wat brandnetel, kruisbes, licht vuursteen; sappig, rond, zoutig, fijne zuren, redelijk lang. Prijscategorie 8
- Piodilei 2023 17 pnt 100% chardonnay, gisting en rijping in barrique, geen malo. Ananas, fijn kruidig, wat zoutig, fijne toast; krachtig, wat warmte, genoeg zuren, bitters, lang. Prijscategorie 10
Importeur: Vinites
