De Österreichische Traditionsweingüter (ÖTW), het samenwerkingsverband van 91 topwijngoederen, bestaat dit jaar 35 jaar en voor de veertiende keer organiseert zij dit jaar de Single Vineyard Summit (SVS), ‘s lands belangrijkste proefevenement voor wijngaardwijnen. Er staan geen grote vieringen op de agenda, maar er zijn wel een aantal veranderingen die door directeur Michael Tischler-Zimmermann in gang zijn gezet, en inmiddels een eigen dynamiek met zich meebrengen. Tijdens een Teams-gesprek vertelt Tischler-Zimmermann gedreven aan welke drie knoppen hij voor de komende editie gedraaid heeft en wat zijn plannen voor de toekomst zijn. Een wettelijke verankering van “hun” wijngaardclassificatie laat nog even op zich wachten, maar de ÖTW blijft in beweging.
Begin jaren 90 vatten een aantal wijngoederen, met name in het Krems- en Kamptal, het idee op te laten zien dat Oostenrijkse wijnen internationaal konden meespelen. Heel vanzelfsprekend was dat niet, want de Oostenrijkse wijnwereld was nog maar nauwelijks bekomen van het wijnschandaal van 1985. Hoewel het nog meer dan tien jaar zou duren voordat Oostenrijk zijn eerste beschermde oorsprongsbenaming zou krijgen – Weinviertel was in 2003 de eerste appellation of DAC – was het van meet af aan duidelijk dat oorsprong de sleutel tot succes zou zijn. Alleen wie kende Ried Lamm of Ried Heiligenstein toentertijd? Laat staan Ried Frechau? En hoe bewijs je dat dat Oostenrijks beste terroirs zijn?
Fast forward. Vijfendertig jaar later dekt ÖTW acht appellations af, is er een wijngaardatlas die zijn gelijke niet kent, en ligt er een wet die de privaatrechtelijke (Erste-)Lage– of premier-cru-classificatie van de ÖTW-wijngoederen als uitgangspunt heeft genomen voor een nationaal geldende wijngaardclassificatie.
Glücklige Lage
In 2023 hoopte men nog dat die wet snel in werking zou kunnen treden, maar men had buiten de waard gerekend. Verschillende wijngoederen, samenwerkend onder de naam Glücklige Lage, vrezen dat wie niet het geluk heeft over een Erste-Lage-wijngaard te beschikken, benadeeld zal worden. Ongeclassificeerde wijngaarden zouden minder waard zijn, en de wijnen ervan zouden minder opbrengen. Zij hebben hun bezwaren geuit bij Oostenrijks Grondwettelijke Hof, dat een juridische toetsingsprocedure heeft gestart die moet vaststellen of the nationale wijngaardclassificatie al dan niet constitutioneel is. Het draait daarbij om een aantal vragen. Allereerst wordt, aansluitend bij de bezwaren van Glücklige Lage, onderzocht of onafhankelijke wijnmakers wel voldoende beroepsmogelijkheden hebben. Daarnaast speelt de vraag of de taak om wijngaarden aan te wijzen als Erste of Grosse Lage vanuit het ministerie gedelegeerd mag worden aan het nationale wijncomité, een beroepsorganisatie. De antwoorden zullen nog wel even op zich laten wachten, maar in de tussentijd zit de ÖTW niet stil.
Samen sterker
Gesteld dat de wetgeving er min of meer ongeschonden doorkomt en het gebruik van de term Erste Lage niet meer voorbehouden is aan de ÖTW-wijngoederen, dan rijst de vraag wat het bestaansrecht van de ÖTW nog is? Die vraag dringt zich ook op als je naar de SVS kijkt. Al een aantal jaren nemen wijngoederen van Vinea Wachau, de Steierische Terroir- und Klassikweingüter (STK), en de Burgenlandse appellations Leithaberg en Eisenberg deel. Natuurlijk zijn de 91 ÖTW-wijngoederen de hoofdmoot, maar de andere wijnhuizen vormen een substantiële minderheid.
Tischler-Zimmermann is er duidelijk over. ‘Samen sterker’ is het devies. Voor een klein wijnland in een krimpende markt lijkt dat een verstandige keuze. Tischler-Zimmermanns doel voor de SVS is uiteindelijk een representatief overzicht te geven van wat Oostenrijk op het gebied van Lagen-wijnen te bieden heeft. De SVS als een “the best of Austria” evenement. Voor de inkopers, sommeliers, journalisten, en andere wijnprofessionals is het zeker handig.
Minstens ‘Nachhaltig’
Om zo’n SVS behapbaar en kwalitatief hoogwaardig te houden kan niet iedereen meedoen. Dus draaide Tischler-Zimmermann aan zijn eerste knop. Lange tijd was het mogelijk om als niet biologisch of duurzaam werkend bedrijf aan de SVS deel te nemen, maar met ingang van de komende editie (7-10 september 2026), moeten bedrijven minstens op het niveau van ’Nachhaltig Austria’ gecertificeerd zijn. Omdat alle ÖTW-wijngoederen al certificeerd waren, creëert dit een gelijk speelveld. Bovendien vraagt de markt steeds vaker om duurzaamheid, iets wat ook past in het kwaliteitsdenken waar ÖTW voor staat. Niet alle gastwijngoederen konden of wilden aan de eis voldoen.
Meer Burgenland
Ook vond Tischler-Zimmermann dat Burgenland nog ondervertegenwoordigd was. Wijngoederen uit appellations zoals Neusiedlersee en Mittelburgenland waren tot nog toe afwezig. (Bekende namen zoals Anita & Hans Nittnaus en Gernot & Heike Heinrich waren alleen van de partij omdat een flink deel van hun wijngaarden in de Leithaberg-appellation ligt.) Dus draaide Tischler-Zimmerman aan zijn tweede knop. Op uitnodiging van de ÖTW kunnen dit jaar ook wijngoederen zoals Kollwentz, Paul Achs, Umathum en Gesellmann hun wijnen tonen.
Een derde knop waaraan Tischler-Zimmermann heeft gedraaid is het programma zelf. Iedere SVS-bezoeker kan zich vier dagen lang, een dag minder dan voorgaande summits, volledig wijden aan het proeven van de nieuwe jaargangen. Maar dit jaar is het ook mogelijk wijngoederen te bezoeken. Alleen ÖTW-wijngoederen wel te verstaan. Velen stellen hun deuren open. Vooral bezoekers die vanuit andere werelddelen naar Oostenrijk afreizen, hebben de behoefte om naast het proeven ook de context te ervaren. Gezien het professionele karakter van het evenement hebben de wijngoederen de opdracht gekregen de diepte in te gaan en het niveau van een standaardbezoek – kijkje in de kelder, een rondje in de wijngaard – te overstijgen. Ook voor bezoekers die van dichterbij komen interessant!
Ondanks de verbreding is Tischler-Zimmermann nog niet tevreden. Een echt Best-Of-Austria evenement is het ook met meer Burgenlandse wijngoederen nog niet. Een aantal essentiele wijngoederen ontbreken. Het gaat vooral om die wijngoederen die geen lid (meer) van Vinea Wachau zijn, zoals F.X. Pichler, Veyder-Malberg, en Grabenwerkstatt. Maar ook wijngoed Moric van Roland Velich, wiens Lutzmannsburg door velen als een van de beste Blaufränkisch van het land wordt gezien, neemt niet deel. Tischler-Zimmermann blijft in gesprek en hoopt ze ooit in Grafenegg te kunnen verwelkomen.
Internationalisering
Daarnaast lopen er nog een aantal andere toekomstgerichte initiatieven die de ÖTW scherp moeten houden. Zo werkt Tischler-Zimmermann aan het idee van een academie voor ÖTW-leden. De achterliggende gedachte is dat, als je van elkaar leert, vooral op het gebied van duurzaamheid, de kwaliteit uiteindelijk sneller verbetert. Tischler-Zimmermann noemt als mogelijke thema’s compostering, het gebruik van bioaktiv kohle (biochar) en piwi’s.
Voor mij het meest opvallende toekomstplan van Tischler-Zimmermann is om de SVS, en indirect de ÖTW, een internationaler profiel te geven. Als groep, dus met alle aan de SVS deelnemende wijngoederen, hoopt hij binnen een paar jaar vergelijkbare, wellicht iets kleinere summits in relevante buitenlandse markten te organiseren. Denk aan New York, Zürich, London, Tokyo of, wie weet, Amsterdam. Zo kunnen meer mensen bereikt worden en neemt de druk op het aantal beschikbare plaatsen in Grafenegg af.
Maar het internationaliseringsplan heeft nog een andere kant. De Poolse Master of Wine Wojciech Bońkowski heeft een paar jaar geleden onderzocht of het Lagen-classificatiemodel van de ÖTW ook elders bruikbaar is, in het bijzonder in Tokaj. Uiteindelijk bleek de situatie daar niet helemaal geschikt voor te zijn, bijvoorbeeld vanwege de combinatie van zoete en droge wijnen uit dezelfde wijngaard en het frequenter voorkomen van monopole-wijngaarden. Maar de eveneens Hongaarse regio Szekszárd is wel met het ÖTW-model aan de haal gegaan. Als dat een succes wordt en als er misschien ook nog andere regio’s volgen, kan het zomaar gebeuren dat er tijdens de SVS ook wijnen uit buitenlandse gastregio’s geproefd kunnen worden.
Dat doet me dan weer denken aan wat Pepi Schuller MW, jarenlang de directeur van de Oostenrijkse Weinakademie, eens zei. Volgens hem was het belangrijk om omliggende regio’s (in landen zoals Slovenië, Hongarije en Kroatië) actief bij het succes van Oostenrijk als wijnland te betrekken. Als je dat niet doet, was zijn gedachte, wordt het kwaliteits- en uiteindelijk het prijsverschil tussen wijnen uit Oostenrijk enerzijds en uit de buurregio’s anderzijds zo groot dat de consument Oostenrijkse wijn links zal laten liggen.
Als de wetgeving in werking treedt kunnen we snel daarna de introductie van de lang verwachte Grosse Lage tegemoet zien. Maar het is duidelijk dat, ook zonder Grosse Lage-wijnen, er op de SVS in Grafenegg elk jaar iets nieuws te beleven valt en we er van uit kunnen gaan dat er continu aan de kwaliteit wordt gewerkt. Reden voor wijn-Profi’s om de SVS niet te missen en voor wijnliefhebbers om de berichtgeving over Oostenrijkse wijn, in het bijzonder die van de ÖTW-leden en hun gasten, te blijven volgen. Misschien leidt ÖTW’s weg dan over enige tijd wel naar Nederland.
De SVS vindt dit jaar plaats van 7 tot 10 september. Er zijn nog een aantal plaatsen beschikbaar. Er is een zeer beperkt aantal kaarten voor liefhebbers, maar die zijn met 400 euro niet goedkoop.
