Deel 2: Weißer Burgunder en het verhaal van de wijnbouwers
In vorig artikel besprak ik vooral mijn ervaringen met de grote en dus ook duurdere wijnen uit Markgräflerland. Belangrijk om aan te stippen is dat ook de wijnen in het lagere prijssegment tussen 7 en 12 euro mij bevielen. Ook voor weinig geld valt er, zelfs bij de drie topdomeinen die ik bezocht (Fritz Waßmer, Martin Waßmer, Schlumberger-Bernhart), veel te rapen. En dat vind ik toch bijzonder! Ook als je een écht mooie Pinot Noir zoekt onder de 20 euro, ben je op het goede adres. De Schlatter Maltesergarten Spätburgunder van Martin Waßmer of de Spätburgunder Réserve van Fritz Waßmer bijvoorbeeld. Waar vind je zo’n goede Pinot Noir nog in die prijsklasse? Een tip die ik de lezer wil meegeven: kijk ook uit naar de WeiBer Burgunder van Markgräflerland (Weissburgunder/Pinot Blanc). Die is werkelijk uniek en prijs-kwaliteit zeer de moeite waard.
Grote Weißer Burgunders in Markgräflerland
Wat heb ik genoten van de Weißer Burgunders van Markgräflerland! Zo jammer dat Pinot Blanc zijn imago niet mee heeft. In de Elzas wordt de druif aangeplant op mindere, vlakkere terroirs en gebruikt in mousserende wijn of goedkope stille blends met auxerrois. Inderdaad, als je pinot blanc teelt met hoge opbrengsten, kan er alleen neutrale wijn van komen. Ook in Baden wordt wijn gemaakt van pinot blanc met opbrengsten over de 100 hectoliter per hectare. Dit staat in contrast met de kwaliteitsdomeinen. Voor de Lagenwijnen (‘Grand Cru’s’) van Fritz Waßmer laat men de opbrengsten zakken tot 18 à 20 hl/ha (middengamma: 40-55 hl/ha). Schlossberg Staufen Weißer Burgunder 2023 is bij het beste dat ik op dit domein geproefd heb: uitgesproken rokerig-mineralig aroma, veel toast, perzik, wat citrus, witte peper en een knap, krijtdroog maar wel aangenaam crèmig mondgevoel met fijn, mineralig reliëf, precies wit fruit en spicy afdronk. De wijn wordt op 100% nieuwe Bourgondische eik gefermenteerd met spontane gisting en malo (54 euro). Ook de Weißer Burgunder Dottinger Castellberg 2023 van Martin Waßmer is fenomenaal met veel concentratie maar ook veel structuur en gelaagdheid, interessant karakter en opvallende levendigheid, zo typisch voor alle wijnen van Martin (45 euro). Op Weingut Schlumberger-Bernhart genoot ik van de Weißer Burgunder Klosterwingerte GG 2023 met een subtiele neus van mooi gedefinieerde sappige perzik en gekonfijte citrus, naast amandel, marsepein en iets gerookts (32 euro). Deze wijn is delicaat, verfijnd en licht fruitig. Hij gaat helemaal in de lengte, bijzonder knap. Ook de Weißer Burgunders in het basisgamma (Gutsweine) en het middengamma (premium Weine, Ortswein/Erste Lage) van de genoemde drie wijndomeinen beoordeelde ik als bijzonder goed. Prijs/kwaliteit zijn zij het interessantst (vanaf 8 à 9 euro).
Andere druivenrassen
Wat kan ik zeggen van de Gutedel van de streek? De druif gutedel, bij ons beter bekend als chasselas, maakt ongeveer een derde uit van alle wijnstokken. Zoals van weißer burgunder worden ook van deze druif zeer hoge opbrengsten geoogst. Na chaptalisatie – gutedel geeft weinig suiker/alcohol – resulteert dat in een neutrale en weinig zeggende wijn. De druif heeft niet het kwaliteitspotentieel van weißer burgunder maar mits wat bewerking in de wijnkelder – op zijn Chardonnays -, kan het wel wat worden. Wijnbouwster Johanna Bernhart geeft het goede voorbeeld met een bijzonder goede, houtgerijpte Laufener Altenberg Gutedel -Kracher- 2023 (11% alc). Ook wijndomein Ziereisen, meer zuidelijk in Markgräflerland tegen Zwitserland aan, is gekend voor mooie Gutedels met opvallende ziltigheid en laag alcoholgehalte. Dit avontuurlijke wijndomein maakt een Gutedel-cuvée in een amfoor die in de wijngaard is ingegraven. Het op twee na meest aangeplante druivenras in Markgräflerland is müller-thurgau. Het is een druif die in Baden veel voorkomt en zich uitstekend leent tot massaproductie. De bloemige müller-thurgau zorgt voor charmante instapwijnen. Interessanter maar ook een stuk duurder is de volle, grassige Sauvignon Blanc uit de streek (1,6% van de aanplant), soms in hout gerijpt. Martin Waßmer vertelt me dat het enthousiasme voor die Sauvignon Blanc de laatste jaren wel gedaald is. Tenslotte vind ik bij verschillende wijnbouwers Muskateller (Muscat), Gewürztraminer, Auxerrois en Riesling. In rood vermeldde ik al Syrah maar je treft ook blends aan van cabernet sauvignon, merlot en cabernet franc. De lijst met verschillende cuvées is vaak indrukwekkend lang met op het einde verschillende edelsüsse weine maar ook, meer en meer, mousserende wijnen/Sekte. Die laatste zijn meestal gemaakt van chardonnay of pinot noir. Fritz Waßmer heeft maar liefst zes verschillende Sekte in zijn gamma!
Belangrijke wijnbouwers uit Markgräflerland
Het wijnbouwverhaal van de twee broers, Fritz en Martin Waßmer, vind ik fascinerend. Ze komen helemaal niet uit een wijnbouwfamilie maar hebben zich allebei, op hun eigen manier, opgewerkt tot de absolute top van de wijnstreek. Hun vader was landbouwer en zijn twee zonen zetten zijn werk voort. De broers specialiseerden zich in de teelt van asperges en aardbeien. Nog steeds bewerkt Fritz 120 hectare asperges en aardbeien (naast kerstbomen) en Martin 100 hectare. Ze zijn bij de grootste aspergespelers van Duitsland. Fritz is 73 jaar en acht jaar ouder dan Martin. Martin was de eerste die met wijnbouw startte, een halve hectare aanplant in 1995. Wijndomein Fritz Waßmer startte in 1998 nadat Fritz de wereld had rondgereisd op zoek naar inspiratie. Commercieel verantwoordelijke Kevin Gagnon vertelt hoe Fritz kosten noch moeite spaarde bij zijn start: topkwaliteit was duidelijk het doel, vooral in Spätburgunder, en hij investeerde in de beste wijngaardpercelen en het beste materiaal. Bij Martin hetzelfde verhaal. Duidelijk een hardwerkende, vermogende familie die durft (en kan) investeren. De broers namen bestaande wijngaarden over waardoor ze nu al beschikken over aanzienlijk wat oudere stokken boven de 40 jaar. De percelen liggen in Markgräflerland maar ook erbuiten. Fritz heeft prachtige percelen in het Badense Breisgau zoals Roter Berg Kenzingen (ijzerrijke mosselkalk/kalkzandsteen), Bombacher Sommerhalde (mosselkalk/zandleem) en Herbolzheimer Kaiserberg (löss/gele kalksteen). Breisgau ligt ten noorden van Freiburg en kent dezelfde nachtelijke verkoeling en hogere neerslag die we ook in Markgräflerland vinden. Breisgau is gekend voor de fenomenale wijnen van Bernhard Huber en Shelter Winery. In Markgräflerland is Fritz’ beste wijngaard de schilderachtige Schlossberg in Staufen (mosselkalk/leisteen) met op de top de ruïne van Burg Staufen. Ook Martin heeft hier wijngaarden maar deze die hij mij vooral wou tonen, liggen op de Dottinger Castellberg (kalksteen, conglomeraat), niet ver van de Schlossberg. Beide broers hebben wijnbouwervaring in Bourgogne, Fritz zelfs op Domaine de Romanée-Conti (aan de trieertafel). Ze plantten Bourgondische pinot noir-klonen sélection massale. De plantdensiteit is erg hoog, tot 13.000 planten per hectare. Beiden doen beroep op een team van seizoenwerkers die niet alleen werken op de asperge- en aardbeivelden maar evengoed in de wijngaarden. Ondertussen heeft Fritz 46 hectare wijngaard, Martin 40 hectare. In de beste wijngaarden worden de trossen gehalveerd om de druiven los en dus vrij van schimmel te houden. Bij Fritz wordt zelfs gekozen om niet de onderkant maar wel de achterkant van de tros weg te snijden, het gedeelte dat het minste zon krijgt. Martin vertelt me hoe hij op steile hellingen beroep doet op drones om gewasbescherming te spuiten. Omdat de onderste bladeren daarmee niet bereikt worden, moet er nog manueel gespoten worden ook. Fritz heeft recent een optisch trieersysteem aangekocht waarbij elke druif die de kelder binnenkomt door een camera wordt gescreend op gezondheid: een enorme investering! De meeste wijnen van Fritz en alle wijnen van Martin ondergaan spontane gisting en malo. De passie en de investeringen van de broers kan je duidelijk proeven: geweldige kwaliteit over de ganse lijn! De kinderen van Fritz en Martin maken zich klaar om het werk van hun ouders verder te zetten. De wijnen van Fritz Waßmer worden in Nederland door Gall & Gall verdeeld, in België door Langbeen Duitse Topwijn, wineatheart.be en wineinabottle.be, de wijnen van Martin Waßmer in Nederland door wijnimport J. Bart en in België door Vinikus & Lazarus.
Een heel ander verhaal op Weingut Schlumberger-Bernhart, een domein dat precies wat onder de internationale radar blijft. Het behoort nochtans al sinds 2006 tot de Duitse elitegroep van VDP-wijndomeinen – Fritz en Martin Waßmer zijn om voor mij ondoorzichtige redenen geen lid. VDP staat voor Verband Deutscher Prädikatsweingüter. Het is een private organisatie van hoogkwalitatieve Duitse wijndomeinen. Schlumberger-Bernhart is een wijndomein met tien hectare wijngaard, geleid door vader Ulrich Bernhart, afkomstig uit de Pfalz en zijn dertigjarige dochter Johanna. De wijngaarden in Markgräflerland komen van de wijnbouwfamilie van de echtgenote van Ulrich, Claudia. Claudia en Ulrich leerden elkaar kennen tijdens hun wijnbouwopleiding aan de universiteit van Geisenheim. Claudia runt nu een hotel en laat het wijn verbouwen over aan haar man en dochter. Ik ontmoet dochter Johanna in het dorp Sulzburg-Laufen, waar het wijndomein is gevestigd. Haar maternele familie is sinds 300 jaar met wijnbouw bezig, de huidige wijnkelder en het woonhuis stammen uit 1723. Schlumberger-Bernhart werkt op niet-interventionistische wijze, spontane gisting en malo, er wordt niet aangezuurd, niet geklaard en niet gefilterd. Het domein is in conversie naar bio (idem Martin Waßmer trouwens). Een belangrijke reden van de transitie is voor Johanna het steeds vaker voorkomende greenwashing: een bedenkelijke marketingstrategie die veel wijndomeinen gebruiken om zich natuurvriendelijker voor te stellen dan ze eigenlijk zijn. Zonder certificaat kan je alles beweren, aldus Johanna. De proeverij van de wijnen maakte me al snel duidelijk dat Schlumberger-Bernhart een totaal andere stijl van wijn maken hanteert in vergelijking met de Waßmers, ook al is het werk in de wijngaard gelijkaardig (hoge plantdensiteit, Bourgondische klonen, stokken ouder dan 30 jaar). De Waßmer-wijnen zijn rijk, breed, fruitig en weelderig. De wijnen hier zijn opvallend bescheiden van stijl, ingehouden, eerder introvert en allesbehalve gedreven door fruitigheid. Dit is het geval voor zowel Gutsweine, Ortsweine als Lage Weine. De instapper Weissburgunder vom Löss 2025 is puur, verfijnd, zacht, licht fruitig met goede focus en geenszins breed of vet. Grauburgunder vom Löss 2025 is opvallend strak, mooi zuiver en kruidig en heeft dezelfde kwaliteit. De prijs voor alle instapwijnen is bijzonder, slechts 8 à 12 euro. Op dit wijndomein worden zelfs druiventrossen voor Gutsweine gehalveerd: wat een arbeid voor uiteindelijk toch goedkope wijn! Dit naar Duitse normen relatief klein wijndomein bewerkt maar liefst 45 percelen in en rond Laufen. Ze worden vaak apart gevinifieerd. Overal is löss maar in de door VDP geclassificeerde wijngaarden (Erste Lage en Grosse Lage) bestaat de bodem overwegend uit kalksteen. In de wijnkelder zien we naast inox tanks (voor de Gutsweine) vooral houten vergistingsvaten, van barriques tot grote foeders. Weinig vaten zijn nieuw (een 15%). Johanna vermijdt overheersende eikaroma’s in haar wijn maar ze wil ook geen uitgesproken fruitigheid. Om dat laatste te bereiken, vergist ze zowel witte als rode wijnen op hoge temperaturen, beide tot 30°C. De oppervlakkige fruitaroma’s gaan daardoor verloren. Bijzonder, zeker voor wit! De Gutsweine hebben een opvallend laag alcoholgehalte, meestal 12%. Hierdoor smaken de wijnen frisser, meent Johanna. De Grauer Burgunders van Erste en Grosse Lage zijn goed met precisie en focus maar mijn lievelingswijn is weer een Weißer Burgunder, namelijk de Klosterwingerte GG 2023, gevinifieerd op drie gebruikte Bourgondische eiken vaten en één vat van 400 liter. De wijn is strak, puur en delicaat, een fantastisch culinair product! De Spätburgunders hebben hetzelfde gereserveerde karakter als de witte wijnen: voor weelderig fruit ben je op dit domein aan het verkeerde adres. De extractie tijdens de vinificatie is voorzichtig: geen onderdompeling van de hoed (geen pigéage), alleen oppompen over de hoed (remontage). De Pinot Noir Klosterwingerte GG 2022 drijft op ingehouden en delicaat rood fruit, zachte kruiden, kalkachtige mineraliteit en fijne tanninestructuur. Voor dit type van wijn is de term “filigraan” (ragfijn, edel, delicaat) uitgevonden. Zoals sommige andere Duitse wijndomeinen gebruikt ook Schlumberger-Bernhart de Franse term “Pinot Noir” voor de betere cuvées, “Spätburgunder” voor het instap- of mediumgamma. Ik moet eerlijk toegeven dat ik bij verschillende rode cuvées wat op mijn honger bleef zitten qua plezierbeleving. Het delicate, terughoudende karakter van de wijnen kietelde me maar kon me niet altijd aan het lachen krijgen. Ik vermoed dat de Lage-wijnen in hun jeugd gesloten zitten en flesrijping behoeven om open te bloeien. Het verwondert me niet dat de wijnen van Schlumberger-Bernhart voornamelijk naar restaurants gaan: ze zijn verfijnd, trekken niet alle aandacht naar zichzelf en zijn daardoor perfect te combineren met een waaier aan gerechten. De prijs van de GG’s valt mee, rond de 32 euro. In Nederland worden de wijnen ingevoerd door Dokter Maler en Cellarmasters.nl, voor België zoekt het domein nog een importeur.
Markgräflerland blijkt inderdaad, zoals Gerd Brabant het schreef, een fantastische vakantiebestemming: het bloedmooie Zwarte Woud, de boeiende oude stad Freiburg met een waaier aan toeristische mogelijkheden en verschillende, gemakkelijk te bezoeken topwijndomeinen. Volgend jaar keer ik terug naar de streek en bezoek ik een ander beroemd wijndomein van Markgräflerland: Weingut Ziereisen. Benieuwd welke vertaling de wijnbouwers daar maken van de druiven en hun terroir.
