Door zijn ligging in een nauw deel van de Duerovallei ten oosten van de Rueda appellation en net ten westen van Ribera del Duero, hoort het wijngoed Abadía Retuerta eigenlijk nergens bij. Deze ongrijpbaarheid komt ook terug in de buitengewone wijnen. Na een eeuwenlange geschiedenis, waarbij de wijnbouw uiteindelijk vrijwel geheel van het landgoed verdween, is Abadía Retuerta weer terug in de primera división van de Spaanse wijn. In 2026 is het dertig jaar geleden dat de eerste oogst op het Spaanse wijngoed plaatsvond. De wijnen zijn groots, niet goedkoop, maar desondanks slechts een fractie van de prijs van die van buurman Vega Sicilia. Genoeg reden dus om de uitnodiging aan te nemen om samen met een aantal andere horeca- en persmensen in Zürich een vorkje te prikken met CEO Enrique Valero, en vervolgens een bezoek te brengen aan het door de Zwitserse architect Serra prachtig gerenoveerde wijngoed annex luxehotel en sterrenrestaurant in Sardón de Duero.
Staand aan de bar vertelt Valero dat het wijngoed voor drie zaken staat: omgeving, geschiedenis en mensen. Hij laat zich regelmatig inspireren door een oude landkaart van Abadía uit 1887. “Deze kaart is mijn strategische plan”, grapt hij. “Hij leverde mij bijvoorbeeld het idee om een deel van onze grond opnieuw te bebossen. Maar”, vervolgt Valero, “wij gebruiken de geschiedenis alleen als inspiratiebron, we zijn een modern bedrijf.” Voorbeelden te over. De wijnkelder is deels ondergronds gebouwd, waardoor de temperatuur, ook in de hete zomers, zonder grote ingrepen constant blijft. Tijdens het vinificatieproces wordt alleen van de zwaartekracht gebruik gemaakt, wat de impact op de most en de wijn minimaliseert. Daarnaast hanteert Valero een plat organisatiemodel, waarin iedere medewerker de mogelijkheid heeft zichzelf verder te ontwikkelen. Inbedding in de lokale gemeenschap is een ander speerpunt. Op het dak liggen zonnepanelen, er wordt geëxperimenteerd met beplanting tussen de rijen, de bijen voor de eigen honingproductie zorgen via bestuiving voor een gezonder landschap. Ondanks zijn lange staat van dienst – Valero leidt het bedrijf al 16 jaar – is zijn enthousiasme nog zeer groot. Hij is altijd op zoek naar verbetering, bevestigen verschillende van zijn medewerkers. En hij is een groot liefhebber van de wijnen. “Het is als het drinken van een landschap of van een filosofie”, zegt hij beeldend.
Van monniken tot farmareus
Hoewel Abadía’s wijnstokken nu ruim 30 jaar oud zijn, gaat de geschiedenis van het wijngoed terug tot 1146, toen er op de huidige locatie een klooster werd gesticht in een bocht van de Duero. (Retuerta betekent bocht in het Spaans.) Het zal niet verbazen dat de monniken aanjagers van de wijnbouw waren. De onteigening van kerkelijke goederen in de 19de eeuw, gevolgd door de komst van phylloxera en schimmelziekten, maakten wijnbouw steeds ingewikkelder. Uiteindelijk verdwenen alle wijnstokken ten gunste van de verbouw van graan. Tot het bedrijf in de tachtiger jaren van de vorige eeuw in handen kwam van het Zwitserse Sandoz, dat op zijn beurt enige jaren later met Ciba-Geigy fuseerde tot de farmareus Novartis, die nog steeds eigenaar is van Abadía.
Op eigen benen
Toen Valero in 2009 van Gonzalez Byass naar Abadía Retuerta overstapte, kreeg hij de opdracht ervoor te zorgen dat het domein in de zwarte cijfers zou komen en blijven. Dat lukte. “Sandoz/Novartis was een geweldige investeerder, maar nu runnen we de onderneming als een familiebedrijf met 160 medewerkers”, zegt Valero. Eerst werd het wijngoed door de bekende Franse oenoloog Pascal Delbeck (van Chateau Ausone) weer op poten gezet, en na een bekroonde renovatie van het klooster, heeft Abadía sinds 2012 ook een sterrenrestaurant en een luxehotel, dat op discrete wijze is gedecoreerd met werken uit de Novartis kunstcollectie en van lokale kunstenaars. Sindsdien staat het bedrijf financieel op eigen benen.
Landschapsbeelden
Delbeck verdeelde het domein – 700 hectare, waarvan een kleine 200 beplant met druivenstokken – in 54 percelen, deels op de valleibodem, deels tegen de grofweg naar het noorden gerichte hellingen, met veelal mergelachtige kalkbodems, waar de verschillen tussen dag- en nacht-, en zomer- en wintertemperatuur groot zijn. Elk perceel wordt separaat vergist. Als Valero spreekt van “het drinken van het landschap” verwijst hij naar de terroirgedachte die voor het wijngoed vanaf het begin leidend is geweest. Zoals een glas fino bij de geboortige Sevillaan onherroepelijk beelden van in de zon blakerende albariza bodems oproept, zo komen beelden van de zachtjes naar de Duero aflopende wijngaarden naar boven als hij aan een glas Pago Negralada nipt.
(Alternatieve) variëteiten
Naast tempranillo, de ster van de naburige appellation (of Denominación de Origen, DO) Ribera del Duero, en verdejo en sauvignon blanc, de variëteiten van de DO Rueda, plantte Delbeck ook syrah, cabernet sauvignon, merlot, en petit verdot. Vanaf het begin beschikt het wijngoed op verschillende plekken over rijen met alternatieve rassen met als doel te onderzoeken welke het goed doen in het Duerodal. Nu de klimaatverandering steeds sterker merkbaar wordt, plukt Angél Anocíbar, het huidige hoofd van de wijnmakerij en de wijngaarden (maar al 30 jaar in dienst), daar de vruchten van. Naast graciano en garnacha, is touriga nacional een van de rassen die blijken te floreren. Niet zo heel vreemd, zou je misschien denken: Duero/Douro en touriga nacional zijn een gouden combinatie. Maar stroomafwaarts in Portugal zijn de bodems, het klimaat en de tradities heel anders. Toch is Abadía’s Touriga Nacional een pareltje met royale, mooie, poederachtige tannine en een stralend profiel van donker fruit en de typerende geur van viooltjes. De jaargang 2021 was al heel benaderbaar. Graciano en garnacha hebben hun rol als support act gevonden in de gelaagde en geslaagde Palomar Cuvée, waarin tempranillo de hoofdrol speelt. De blend bestond tot 2009 uit cabernet sauvignon en tempranillo, maar verdween toen Valero na zijn aantreden de bezem haalde door het te grote aanbod aan labels. De vernieuwde cuvée sluit met de sappigheid van garnacha en de frisheid van graciano goed aan bij de huidige trend naar sneller en makkelijk drinkbare rode wijnen. Toch is Palomar verre van een niemendalletje. Hij vult het gat tussen de ‘instapwijn’ Selección Especial en de exclusievere wijngaardwijnen.
Zacht zwevend tapijt
Maar hoe drink je filosofie? Daarvoor moet je allereerst weten dat de wijnen van Abadía, ondanks een stevige houtopvoeding, de zwaartekracht lijken te ontstijgen. Of je nou de Pago Garduña (100 procent syrah) drinkt, de Selección Especial (tempranillo, syrah, cabernet sauvignon) of de Pago Negralada (100 procent tempranillo), ze hebben iets monumentaals zonder zwaar te zijn. Er is prachtig fruit, maar dat wordt altijd goed in balans gehouden door een stenige mineraliteit en florale noten. De tannine is present, maar voelt eerder als een zacht zwevend tapijt dan als een solide fundament. De body kan stevig zijn, maar de wijn is nooit opulent. En de door de koele nachten gegarandeerde frisheid brengt je telkens weer in hoger sferen.
Schijnbare gewichtloosheid
De gedachte achter deze stijl en de op moderne leest geschoeide, maar traditionele manier van wijn maken, leidde Valero en zijn team ertoe om een samenwerking met de Spaanse kunstenaar Eduardo Chillida aan te gaan. Je kent hem misschien van zijn als grijpende klauwen uit de rotsen priemende sculpturen helemaal aan het einde van de La Concha-baai in San Sebastiaan. Die stalen tentakels lijken bijna in het luchtledige boven het woest opspattende water van de Golf van Biskaje te hangen. Diezelfde schijnbare gewichtloosheid symboliseert mooi het karakter van Abadía’s wijnen. Om de twintigste verjaardag (2016) van de eerste oogst te vieren, bracht Abadía daarom de Eduardo Chillida Special Edition uit, die naadloos in het beeld past. Is het filosofie? Is het kunst? Ik weet het niet, maar Abadía’s wijnen zijn een klasse apart.
Vino de Pago
Dat is niet onopgemerkt gebleven. Doordat het domein buiten de grenzen van de bekende DO’s ligt, konden de wijnen jarenlang slechts als Vino de la Tierra (IGP) gebotteld worden. Maar sinds 2022 mag Abadía Retuerta zijn wijnen als Vino de Pago labelen. In essentie is een Vino de Pago een DO die bestaat uit één wijngoed. Spanje telt er momenteel 21. Voor Valero was dit een belangrijke stap, omdat het staat voor consistentie in de wijngaard en de kelder en het helpt in de communicatie naar de consument. Mede hierom heeft Abadía vooralsnog geen last van een afgenomen vraag naar rode wijn, hoewel de ingezakte verkoop van duurdere wijnen in de Nederlandse horeca merkbaar is, zegt Valero. Jammer, want de prijzen van Abadía’s wijnen mogen dan wel wat hoger liggen, de prijs-kwaliteitsverhouding is goed.
PROEFNOTITIES
Hieronder staan de proefnotities van een aantal van de wijnen die tijdens de lunch dan wel mijn bezoek aan het wijngoed werden geschonken. De Touriga Nacional 2020 proefde ik twee jaar geleden. Voor alle wijnen geldt dat de opvoeding plaatsvindt in eikenhouten vaten, waarvan grofweg een derde nieuw, een derde een jaar oud en een derde twee jaar oud is.
LeDomaine Blanco 2020
80% sauvignon blanc, 20% verdejo. 7,5 maanden in vaten van Franse eikenhout.
Gemalen steen, licht floraal, rijp geel fruit, citrus, licht tropisch, iets rubber. Vol, zelfs een tikje cremig/viskeus/olieachtig. Lang.
Selección Especial 2002
Aromatisch, bijna parfumachtig, gevolgd door een tikje kokosachtige rijkheid, daarna mint, potlood, wat hartigs en bessig primair fruit. Relatief slank, ondanks zijn 23 jaar nog steeds behoorlijk wat grip.
Pago Negralada 1999
Magnum. Eerste vintage van de beste wijngaard. 100% tempranillo. 24 maanden in vaten van Frans eikenhout. 13% abv.
Leer, champignon, lelies, stenig-mineraal. 26 jaar oud, maar nog steeds vol tintelende kersen en donkere bessen. Fluwelige, deels gepolymeriseerde tannine. Perfect om nu te drinken maar heeft nog reserve.
Pago Negralada 2003
100% procent tempranillo. 16 maanden in vaten van Frans eikenhout. 14,5% abv.
Umami, tomaten en tomatenpuree, iets ziltigs/hartigs, beetje Fruchtsüsse. Krachtig, vol maar (net) niet uit balans. Nu drinken.
Pago Negralada 2008
Een van de moeilijkste jaargangen, koud en regenachtig.
Umami, tomatenpuree, potlood, selerie, donkere bessen. Zijdeachtige tannine.
Pago Garduña 2015
100% syrah. 17 maanden in vaten van Frans eikenhout. 14,5% abv. Pago Garduña heeft een kalkhoudende bodem en is naar het koele noordoosten gericht.
Lumineus, kruidig, donkere bessen, gestructureerd door mond-vullende fijnkorrelige tannine en zachtfrisse zuren. Persistent. Nog jong.
Pago Garduña 2021
Jeneverbes, donkere bessen, ietsje teer, lelie, viooltjes, iets boers. Soepel, fris, koele zijdeachtige, royale tannine, stenig.
Pago Valdebellón 2021
100% cabernet sauvignon, kalkrijke bodems in het hoogste deel van het wijngoed (~850m), relatief koele jaargang zonder hittegolven. 16 maanden in Frans eikenhouten vaten.
Op de neus eerst licht cremig, daarna iets groenig, fenolisch en tot slot donkere bessen. In de mond meer intense donkere bessen dan op de neus, hoge poederige tannine, opwekkende frisheid, gestructureerd en nog heel jong.
Petit Verdot 2021
100% petit verdot. 17 maanden in Frans en Amerikaans eikenhout
Zeer diep van kleur met blauwe reflecties. Op de neus zoete specerijen, donkere kersen, beetje drop. Op de tong: warmte, breedte, rijkelijk tannine met flinke maar aangename grip, minder fruitig, ingetogener dan de Valdebellón.
Touriga Nacional 2020
Massale selectie van Ferreira, Portugal. Deels op eigen stokken. 16 maanden in vaten van Frans eikenhout.
Gestructureerd, intense bijna vlezige tannine, sappige donkere bessen, viooltjes, breed begin, steeds verticaler richting de lange finish, kracht en finesse gecombineerd.
Touriga Nacional 2021
Bessenyoghurt, ietsje rubber, licht floraal (minder dan de 2020), specerijen, hoge maar fijne tannine die goed in balans zijn met de zuren en de primaire smaken, helder, vrij precies en benaderbaar maar met potentie voor verdere ontwikkeling.
X Aniversario 2006
Gemaakt ter viering van de tiende oogst. “Een foto van het wijngoed”, noemt Valero deze wijn. 70% tempranillo, 15% syrah, 8% cabernet sauvignon, 5% petit verdot, 2% merlot, 2% touriga nacional. 24 maanden in Frans eikenhouten vaten.
Lijkt wel wat op de Negralada, minder diep, maar net iets breder en donkerder.
Eduardo Chillida Special Edition 2016
38% syrah, 32% tempranillo, 14% merlot, 8% graciano, 4% cabernet sauvignon, 4% petit verdot. 18 maanden in vaten van Frans eikenhout. 14,5% abv.
Robijnrood met nog wat blauwpaarse reflecties. Op de neus nog gesloten, ietsje fenolisch, daarachter gemalen steen, lelies, donkere bessen. Veel frisheid, vrij hoge poederachtige tannine, kruidig, vaag lactisch element. Meer finesse dan de Pago Negralada 2003.
De wijnen van Abadía Retuerta worden in Nederland geïmporteerd door Wijntransport en in België door Despert.
