In de NRC van afgelopen zaterdag stond een recensie van een boek over het kapitalisme, geschreven door de Amerikaanse historicus Sven Beckert. In deze recensie staat dat de auteur beschrijft hoe het einde van het kapitalisme, een begrip dat stamt uit de 19e eeuw, al talloze malen is voorspeld. Maar volgens Beckert is ‘het kapitalisme te flexibel om zich voor één gat te laten vangen […] en zo dynamisch dat het nog steeds allerlei domeinen van het menselijk leven waar ook ter wereld weet binnen te dringen.’ Interessant.
Misschien niet geheel toevallig wordt het einde van het kapitalisme niet zelden voorspeld door Fransen, zoals de econoom Piketty of de historicus Arnaud Orain, die stelt “dat het huidige ‘roofkapitalisme’ zal uitdraaien op oorlog waarin de liberale economische orde zal opbranden.’
Ik ben gelukkig geen econoom, maar dat is Arnaud Orain evenmin. Wellicht heeft hij gelijk, en is de huidige stand van het roofkapitalisme het begin van het einde. Maar dat met zekerheid voorspellen lijkt me nogal gewaagd.
Het probleem van de huidige politieke situatie in het algemeen lijkt me dat economen weinig invloed hebben op de economische situatie. Deze wordt nu vooral bepaald door een bewoner van het Witte Huis die zo op het oog niet zoveel verstand van economie heeft. Wel van roofkapitalisme, overigens. Misschien kan hij als fakir op een Perzisch tapijt nog wat wonderen verrichten. Ga er maar niet vanuit. Ik kan me herinneren dat genoemde bewoner een andere regeringsleider toebeet: “You don’t have the cards”. Misschien is dat nu wel van toepassing op zijn eigen situatie, maar dat zal hij nooit toegeven.
Ik wil geen doemdenker zijn, maar het kan zomaar gebeuren dat we aan het begin staan van een crisis waarvan we de ernst nog lang niet overzien. Net als destijds bij COVID. Ook wij zijn niet immuun voor de groeiende brandstoftekorten.
Ik moest denken aan een interview dat ik afgelopen week hield met Michel Chapoutier, PDG van het gelijknamige handelshuis in Tain l’Hermitage, voor Perswijn #4. We spraken over de crisis en over de situatie in wijnland. Een crisis die door de huidige problemen met de brandstoftoevoer en hoge dieselprijzen alleen maar erger wordt. Als je Chapoutier moet geloven, past het betoog van de genoemde Franse auteurs, net als de Taxe Zucman, een voorstel om vermogens boven 100 miljoen extra te belasten, in een lange Franse traditie. Frankrijk als laatste communistische land van Europa, zeg maar – mijn woorden, niet die van Chapoutier. Maar het komt er wel op neer.
Hij ziet de steun aan de Franse (wijn)boeren als een uitvloeisel van de klassenstrijd, die hier nog steeds bestaat. Waarbij de regering de boeren, zeg maar de onderklasse, automatisch steunt, als de crisis toeslaat. En die slaat toe, dat moge wel duidelijk zijn. Chapoutier noemt de nieuwe wet die in de maak is, de ‘loi d’urgence agricole’ als voorbeeld van deze gedachtegang – en hoe het niet moet. Dat wordt geregeld dat er tegen een vergoeding wijngaarden kunnen worden gerooid, of wijn kan worden gedestilleerd, dat vindt niemand gek. Maar Chapoutier zegt dat hierbij ook sprake is van de invoering van een minimumprijs voor wijn. Dat om de boeren een fair inkomen te bezorgen, omdat wijn dan niet meer voor te lage prijzen mag worden verkocht. Maar wie gaat deze wijn dan nog kopen? Dat vraagt de Franse regering zich kennelijk niet af. Want de oorzaak van de lage prijzen is een gebrek aan vraag, en die zal met hogere prijzen allicht niet worden hersteld, lijkt mij zo.
Dus we mogen rustig stellen dat de Amerikaanse regering niet de enige is die verkeert in een wereld die totaal los staat van de economische realiteit. Een beangstigende gedachte.
Ronald de Groot
